नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार वन तथा भू–संरक्षण सम्बन्धी जानकारी

आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार वन तथा भू–संरक्षण

🌳 वन क्षेत्र सम्बन्धी प्रमुख तथ्य

• विश्वको कुल भूभागको ३२.० प्रतिशत (४.१४ अर्ब हेक्टर) भूभाग वनले ढाकेको छ।
• नेपालको कुल क्षेत्रफलको ४६.०८ प्रतिशत भाग वनले ढाकेको छ।
• वास्तविक वन क्षेत्र : ४३.३८ प्रतिशत
• झाडी तथा बुट्यान क्षेत्र : २.७० प्रतिशत
• नेपालमा प्रति व्यक्ति औसत ०.५ हेक्टर वन क्षेत्र रहेको छ।
• नेपाल दक्षिण एसियामा भुटानपछि दोस्रो बढी वन क्षेत्र भएको देश हो।

✔ दक्षिण एसियामा सबैभन्दा बढी वन क्षेत्र भएको देश : भुटान
✔ सबैभन्दा कम वन क्षेत्र भएको देश : अफगानिस्तान

राष्ट्र	वन क्षेत्र (%)
भुटान	६९.७१%
नेपाल	४६.०८%
श्रीलंका	३४.१%
चीन	२२.९६%
भारत	२१.७१%
बंगलादेश	१२.८%
पाकिस्तान	४.८%
माल्दिभ्स	२.७%
अफगानिस्तान	१.९%

🦏 अभिलेख भएका जीवजन्तु

• स्तनधारी : २१२
• पन्छी : ८९२
• उभयचर : ११७
• माछा : २३२
• सरिसृप : १२३

🐅 वन्यजन्तुको संख्या

• बाघ : ३५५
• गैंडा : ७५२
• अर्ना : ४९८
• कृष्णसार : ५०७
• हिउँचितुवा : ३९७
• गौरगाई : ४७३
• घडियाल गोही : १९८
• बाह्रसिंगा : २३५१

🌳 वन व्यवस्थापन तथा संरक्षण (आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३)

• नेपालको कुल भू–भागमध्ये ३४,४२० वर्ग कि.मि. (२३.४ प्रतिशत) संरक्षित क्षेत्रको रूपमा रहेको छ।
• ११ वटा वन संरक्षण क्षेत्र अन्तर्गत हालसम्म १,१४,१५६ हेक्टर वन क्षेत्र व्यवस्थापन भएको छ।
• वि.सं. २०८२ फागुनसम्म २३,१६२ सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह मार्फत २५,०९,८२५ हेक्टर वन क्षेत्र व्यवस्थापन भएको छ।
• ३३ साझेदारी वन उपभोक्ता समूह मार्फत ४४,३६४ हेक्टर वन क्षेत्रमा सघन व्यवस्थापन भएको छ।
• ७,८३७ कबुलियती वन समूहलाई ४४,३६४ हेक्टर वन कबुलियती वनको रूपमा हस्तान्तरण गरिएको छ।
• धार्मिक प्रयोजनका लागि २६३ धार्मिक संस्थालाई ५,४९१ हेक्टर वन क्षेत्र उपलब्ध गराइएको छ।
• वैज्ञानिक विधि प्रयोग गरी सात प्रमुख रुख प्रजातिको Allometric Equation तयार गरिएको छ।
• ६६३ हेक्टर क्षेत्रमा १,२२३ वनस्पति प्रजातिको पर्यास्थानीय संरक्षणको कार्य भएको छ।
• तीमध्ये ९० वनस्पति प्रजाति संकटापन्न एवं लोपोन्मुख रहेका छन्।

🌲 विभिन्न वन समूहहरूको अवस्था

वनको प्रकार	संख्या
निजी वन	५,५५२ वटा
सामुदायिक वन	२३,१६२ वटा
साझेदारी वन	३३ वटा
कबुलियती वन	७,८३७ वटा
वनस्पति उद्यान	११ वटा

💰 आर्थिक उपलब्धि

• आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को फागुनसम्म मुलुकले २ करोड १६ लाख क्यूबिक फिट काठ उत्पादन गर्न सफल भएको छ।
• २३ हजार २७९ चट्टा दाउरा उत्पादन भएको छ।
• वन क्षेत्रबाट मात्रै राज्यले १ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको छ।
• चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म वन तथा वातावरणका विभिन्न कार्यक्रममार्फत १९ लाख १५ हजार ३१६ कार्यदिन बराबरको रोजगारी सिर्जना भएको छ।

📌 लोकसेवा / शिक्षक सेवा आयोगका लागि महत्वपूर्ण तथ्य:

✔ संरक्षित क्षेत्र = २३.४%
✔ सामुदायिक वन = २३,१६२ वटा
✔ कबुलियती वन = ७,८३७ वटा
✔ वनस्पति उद्यान = ११ वटा
✔ वन क्षेत्रबाट राजस्व = १ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ