📍 गण्डकी प्रदेश विशेष
नेपाललाई ७ प्रदेशमा विभाजन गर्दा साविक धौलागिरीका ४, गण्डकीका ६ जिल्ला र लुम्बिनीको नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) मिलाई कुल ११ जिल्ला समेटी गण्डकी प्रदेश बनेको हो।
📌 गण्डकी प्रदेशका ११ जिल्ला
म्याग्दी, मुस्ताङ, पर्वत, बागलुङ, गोरखा, लमजुङ, मनाङ, स्याङ्जा, कास्की, तनहुँ, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)
📌 भौगोलिक अवस्थिति
२७°२०' उत्तरी अक्षांश देखि २९°२०' उत्तरी अक्षांश र
८३°१२' पूर्वी देशान्तर देखि ८५°१२' पूर्वी देशान्तर बीच अवस्थित।
सबैभन्दा अग्लो भू-भाग ➜ धौलागिरी हिमाल (८१६७ मि.)
सबैभन्दा होचो भू-भाग ➜ नवलपुरको त्रिवेणी सुस्ता (९३ मि.)
सबैभन्दा होचो भू-भाग ➜ नवलपुरको त्रिवेणी सुस्ता (९३ मि.)
📌 क्षेत्रफल र जनसंख्या
| विवरण | अवस्था |
|---|---|
| कुल क्षेत्रफल | २१,५०४ वर्ग कि.मि. |
| ठूलो जिल्ला | गोरखा (३,६१० वर्ग कि.मि.) |
| सानो जिल्ला | पर्वत (४९४ वर्ग कि.मि.) |
| धेरै जनसंख्या भएको जिल्ला | कास्की |
| थोरै जनसंख्या भएको जिल्ला | मनाङ |
📌 क्षेत्रगत अवस्था
| क्षेत्र | जनसंख्या | क्षेत्रफल | जनघनत्व |
|---|---|---|---|
| हिमाली | १११९९० | ८५९१ | ३ |
| पहाडी | २०७३९६३ | १४६०४ | १४२ |
| तराई | ३१०८६५ | १३१० | २३२ |
📌 अन्य महत्त्वपूर्ण तथ्य
जम्मा जनसंख्या ➜ २४,६६,४२७
लैङ्गिक अनुपात ➜ ९०.३७
वार्षिक वृद्धिदर ➜ ०.५२%
साक्षरता दर ➜ ७१.७%
लैङ्गिक अनुपात ➜ ९०.३७
वार्षिक वृद्धिदर ➜ ०.५२%
साक्षरता दर ➜ ७१.७%
📌 जनसांख्यिक अवस्था
- यस प्रदेशको कुल जनघनत्व ११५ जना प्रति वर्ग किलोमिटर रहेको छ ।
- यसमा नगरपालिकामा बसोबास गर्ने जनसंख्या ६५.८ प्रतिशत र गाउँपालिकामा बसोबास गर्ने जनसंख्या ३४.२ प्रतिशत रहेको छ ।
- यस प्रदेशको कुल जनसंख्याको ६२.८ प्रतिशत सक्रिय जनसंख्या रहेको छ । (१५–५९ वर्ष उमेर समूहको जनसंख्या)
- सबैभन्दा बढी वार्षिक जनसंख्या वृद्धिदर भएको जिल्ला :- कास्की (१.१० प्रतिशत)
- सबैभन्दा कम वार्षिक जनसंख्या वृद्धिदर भएको जिल्ला :- मनाङ (-१.९३ प्रतिशत)
- प्रति परिवार औसत सदस्य संख्या :- ३.७२ जना
- सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको जिल्ला :- कास्की (६,००,०५१), नवलपरासी दोस्रो र तनहुँ तेस्रो बढी भएको जिल्ला
- सबैभन्दा कम जनसंख्या भएको जिल्ला :- मनाङ (६,५६८), मुस्ताङ दोस्रो र म्याग्दी तेस्रो कम जनसंख्या भएको जिल्ला
- १४ वर्ष वा सो भन्दा कम उमेर समूहको जनसंख्या :- २३.१ प्रतिशत
- ६० वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेर समूहको जनसंख्या :- १३.३ प्रतिशत
- अपाङ्गताको जनसंख्या :- २.९ प्रतिशत (पुरुष ५३.४० प्रतिशत र महिला ४६.६ प्रतिशत)
- आर्थिक रुपमा सक्रिय जनसंख्या :- १३७६९६६ (५६.७ प्रतिशत)
- बेरोजगारीको संख्या :- ९३,३२९ (७.४० प्रतिशत)
📌 सिमाना
- यस प्रदेशको सिमाना पूर्वमा बागमती प्रदेशका रसुवा, धादिङ र चितवन जिल्ला, पश्चिममा लुम्बिनीका पूर्वी रुकुम, रोल्पा, प्युठान, गुल्मी, पाल्पा र नवलपरासी (सुस्ता बर्दघाट पश्चिम) र कर्णाली प्रदेशको डोल्पा जिल्ला पर्दछन् ।
- यसको उत्तरमा चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत र दक्षिणमा लुम्बिनीको पाल्पा जिल्ला र भारतको बिहार राज्य रहेका छन् ।
📌 राजनीतिक प्रशासनिक विभाजन
- गण्डकी प्रदेशमा १ महानगरपालिका, २६ नगरपालिका र ५८ गाउँपालिका गरी जम्मा ८५ स्थानीय तह रहेका छन् ।
- एउटा गाउँपालिका मुस्ताङको लोमन्थाङ गाउँपालिका पर्छ ।
- यस प्रदेशबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनका लागि १८ निर्वाचन क्षेत्र र प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचनका लागि ३६ निर्वाचन क्षेत्र रहेका छन् ।
- प्रदेश सभामा समानुपातिक सहित कुल ६० सदस्य रहने संवैधानिक प्रावधान छ ।
- नेपालकै सबैभन्दा ठूलो महानगरपालिका पोखरा महानगरपालिका समेत यस प्रदेशमा रहेको छ । तर उपमहानगरपालिका भने यस प्रदेशमा छैनन् ।
📌 स्थानीय तह र निर्वाचन क्षेत्र
| क्र.सं. | जिल्ला | नगरपालिका | गाउँपालिका | प्रतिनिधि सभा | प्रदेश सभा |
|---|---|---|---|---|---|
| १ | म्याग्दी | १ | ५ | १ | २ |
| २ | मुस्ताङ | - | ५ | १ | २ |
| ३ | पर्वत | २ | ५ | १ | २ |
| ४ | बागलुङ | ४ | ६ | २ | ४ |
| ५ | मनाङ | - | ४ | १ | २ |
| ६ | स्याङ्जा | ५ | ६ | २ | ४ |
📌 गण्डकी प्रदेश : स्थानीय तह विवरण
| क्र.सं. | जिल्ला | नगरपालिका | गाउँपालिका | प्रतिनिधि सभा | प्रदेश सभा |
|---|---|---|---|---|---|
| ७ | गोरखा | २ | ९ | २ | ४ |
| ८ | लमजुङ | ४ | ४ | १ | २ |
| ९ | तनहुँ | ४ | ६ | २ | ४ |
| १० | कास्की | १ (म.न.पा.) | ४ | ३ | ६ |
| ११ | नवलपरासी पूर्व | ४ | ४ | २ | ४ |
| जम्मा ११ जिल्ला | २६ र १ म.न.पा. | ५८ | १८ | ३६ | |
| प्रदेश | प्रतिनिधि सभा (प्रत्यक्ष) | प्रदेश सभा प्रत्यक्ष | समानुपातिक | जम्मा (प्रदेश सभा) |
|---|---|---|---|---|
| गण्डकी | १८ | ३६ | २४ | ६० |
tirthuprety नीति नियमको पालना गरी कमेन्ट गर्नुहोस् , प्रत्येक कमेन्ट समीक्षा गरिनेछ।
comment url