नेपाल नामकरण र उल्लेख

• तिब्बती भाषामा "ने" को अर्थ घर र "पाल" को अर्थ ऊन भन्ने हुन्छ । प्राचीनकालमा यहाँ धेरै ऊन उत्पादन हुने गरेकोले नेपाल (ऊनको घर) नाम रहेको पाइन्छ ।
• किराँती भाषामा "ने" को अर्थ मध्य र "पा" को अर्थ घर हो । नेपा अर्थात् मध्य देश भन्नाले नेपाल भएको मानिन्छ ।
• ने मुनीले पालनपोषण गरेको भूभाग हुनाले पनि नेपाल भनिएको मानिन्छ ।
• नेपाल शब्द उल्लेख भएको पहिलो अभिलेख वि.सं. १५६ को बसन्तदेवको टिस्टुङ अभिलेख हो ।
• नेपाल शब्दको उल्लेख सर्वप्रथम अथर्ववेदमा भएको पाइन्छ ।

नेपाललाई कहिले के भनिन्थ्यो ?

नेपाल उपत्यकाको समयमा नेपाल आएका बुद्धहरु ( विभिन्न मत )

क) गोपालवंशी

• गोपाल भनेको केलाई जनाउँछ ? ➜ गाईपालक समुदायलाई
• नेपालमा सर्वप्रथम राज्य चलाउने गोपालहरु कुन वंशका थिए ? ➜ गुर्वंशी
• गोपालवंशका प्रथम राजा को थिए ? ➜ भुक्तमान
• गोपालवंशका अन्तिम राजा को थिए ? ➜ यक्ष गुप
• गोपालहरुले कति वर्ष राज्य चलाएका थिए ? ➜ ८ पुस्ताका राजाले ५२१ वर्ष
• कसको पालामा पशुपति ज्योतिर्लिङ्ग प्रकट भएको थियो ? ➜ गोपालवंशीको पालामा
• ने मुनीले कसलाई राजा बनाएका थिए ? ➜ भुक्तमान (भूमिगुप्त)
• गोपालवंशको राजधानी कहाँ थियो ? ➜ मातातिर्थ
• गोपालहरु कुन जातिका थिए ? ➜ ने
• हिन्दु धर्म अनुसार नेपालको प्रथम राजा भुक्तमान र बौद्ध धर्म अनुसार धर्माकर हुन् ।
• धर्माकर कुन युगका राजा थिए ➜ त्रेतायुग
• नेपालको सबैभन्दा पुरानो वंशावली: गोपाल वंशावली (राजा जयस्थिति मल्लद्वारा तयार गरिएको)

ख) आभिरवंशी (महिपाल)

• गोपालवंशी राजा यक्ष गुप निःसन्तान भएकाले नेपालको सत्ता कसको हातमा पर्यो ? ➜ महिपाल
• आभिरवंशीको पेशा के थियो ? ➜ भैंसी पाल्ने
• पहिलो आभिरवंशी राजा को हुन् ? ➜ वरसिंह
• अन्तिम आभिरवंशी राजा को हुन् ? ➜ भुवनसिंह
• आभिरवंशीको राजधानी कहाँ थियो ? ➜ मातातिर्थ
• आभिरवंशीहरुले कति वर्ष शासन गरेका थिए ? ➜ केही ऐतिहासिक अनुसार १११ वर्ष /
  गोपाल वंशावली अनुसार १६७ वर्ष २ महिना
• कतिजना आभिरवंशी राजाहरुले राज्य चलाएका थिए ? ➜ ३ जना (वरसिंह, जयरसिंह र भुवनसिंह)

ग) किराँतवंशी

• किरात भन्नाले के बुझिन्छ ? ➜ पर्वतका मान्छे
• नेपालमा कति जना किराँती राजाहरुले शासन गरे ? ➜ २९ पुस्ताका ३२ राजाले १५०० वर्ष
• पूर्वी नेपालबाट आएका किराँतीहरुले कसलाई पराजित गरी सत्ता लिएका थिए ? ➜ भुवनसिंह
• पहिलो र अन्तिम किराँती राजा को को हुन् ? ➜ यलम्बर र गस्ती
• किराँतवंशको राजधानी कहाँ थियो ? ➜ पहिले गोकरण पछि शंखमुल
• यलम्बरको पूर्ण कदको सालिक कुन ठाउँमा रहेको छ ? ➜ संखुवासभामा
• नेपालको सबैभन्दा पुरानो मूर्ति विरुपाक्ष कुन समयमा बनेको हो ? ➜ किराँतकालमा (पशुपति आर्यघाट)
• कुन किराँती राजाको पालामा महाभारत युद्ध भएको मानिन्छ ? ➜ छैटौं राजा हुमती
• किराँतीहरुले महाभारत युद्ध कसलाई सहयोग गरेका थिए ? ➜ पाण्डव (हुमती जितेन्द्रसालीलाई पठाएका)
• गौतम बुद्ध कसको पालामा नेपाल आएका थिए ? ➜ सातौं किराँती राजा जितेद्रसालीको पालामा
• सम्राट अशोक कसको पालामा नेपाल आए ? ➜ चौधौं किराँती राजा स्थुन्को पालामा
• नेपालको प्रथम पर्यटक कसलाई मानिन्छ ? ➜ सम्राट अशोकलाई
• सम्राट अशोक भारतको कुन राज्यका राजा थिए ? ➜ मगध
• अशोक स्तम्भ कसले निर्माण गरेका हुन् ? ➜ सम्राट अशोकले
• अशोक स्तम्भको लम्बाइ कति थियो ? ➜ ४५.५ फिट

घ) सोमवंशी

• प्रथम सोमवंशी राजा को थिए ? ➜ निमिप
• गोदावरी गोदावरीको १२ वर्षे मेला कसले चलाए ? ➜ निमिप
• सोमवंशीहरुको शासन केन्द्र कहाँ थियो ? ➜ गोदावरी
• अन्तिम सोमवंशी राजा को हुन् ? ➜ भास्कर वर्मा

ङ) लिच्छिववंशी

• लिच्छिविक को थिए ? ➜ भारतको वैशालीबाट आएका सूर्यवंशी क्षत्रीयहरु
• लिच्छिविहरुले पाटनको च्यामलमा कति किराँतीहरुलाई मारेर राज्य लिएका थिए ? ➜ ८ सय
• लिच्छिविकालका प्रथम राजा को हुन् ? ➜ जयदेव प्रथम
• लिच्छिविकालका आदिपुरुष कसलाई मानिन्छ ? ➜ सुपुष्प
• अन्तिम लिच्छिववंशी राजा को हुन् ? ➜ जयकामदेव
• लिच्छिविकालमा राज भाषा के थियो ? ➜ संस्कृत
• लिच्छिविकालमा कसको पालामा दैध शासन सुरु भएको थियो ? ➜ वसन्तदेव

• शिलालेखमा स्वस्ति नेपालय लेखाउने राजा को हुन् ? ➜ वसन्तदेव
• स्वयम्भुको ज्योतिर्लिङ्ग छोपी त्यसमाथि चैत्य निर्माण गर्ने राजा को हुन् ? ➜ प्रचण्डदेव
• लिच्छिवि राजा जयकामदेव निःसन्तान भएकाले नेपालको सत्ता कसको हातमा पर्यो ? ➜ नुवाकोटका ठकुरीवंशी राजा भास्करदेव
• नेपालको सबैभन्दा पुरानो अभिलेख कुन मानिन्छ ? ➜ माली गाउँमा प्राप्त जयवर्माको वि.सं. १८७
• लिच्छिविकालमा धानमाल तथा घिउ, तेल, दुध नाप्न प्रयोग हुने एकाइ: मानिका

❖ लिच्छिविकालीन राजाहरु

सुपुष्प

• लिच्छिविकालका आदिपुरुष कसलाई मानिन्छ ? ➜ सुपुष्प (चौथो)
• सुपुष्पले कति वर्ष राज्य चलाएका थिए ? ➜ ५६ वर्ष
• पशुपतिनाथमा देवल बनाउने राजा को हुन् ? ➜ सुपुष्प

मानदेव

• नेपालको पहिलो प्रमाणिक राजा को हुन् ? ➜ मानदेव
• मानदेवको मातापिता को थिए ? ➜ राजुवती र धर्मदेव
• मानदेवले कति समय शासन गरे ? ➜ वि.सं. ५२१ देखि ५६२ सम्म (४१ वर्ष)
• मानदेवकी रानीहरु को-को थिएन ? ➜ ३ ओटी (भोगिनी, गुणवती र क्षेत्रसुन्दरी)
• मानदेवको छोरा को थिए ? ➜ महिदेव
• मानदेवको पहिलो अभिलेख कहाँ राखिएको छ ? ➜ चाँगुनारायण (भक्तपुर)
• मानाङ्क मुद्रामा के अंकित थियो ? ➜ अग्रमभागमा सिंह र कमल लिएरकी देवी र पछाडि भागमा श्री भोगिनी

❖ मानदेवले गरेका कार्यहरु (सुन: गोमा र सिमा नाममा चाँगुनारायण गए)

• गोकर्णमा बस्ती बसालेका
• मानगृह निर्माण गरेका
• सर्वप्रथम शिलालेखको स्थापना
• मानाङ (तामाको बनेको मुद्रा) प्रचलनमा
• नाग र बाघको पूजाको सुरुवात
• चाँगुनारायणको मन्दिर

अंशुवर्मा

• अंशुवर्मालाई कसले राजा बनाएका हुन् ? ➜ मामा शिवदेव प्रथम
• अंशुवर्माले कति समय शासन गरे ? ➜ वि.सं. ६६३ देखि ६७८ सम्म (१६ वर्ष)
• अंशुवर्माको पालामा भारतका राजा को थिए ? ➜ हर्षवर्धन (बहिनी दिएको)

• भृकुटी कसकी छोरी हुन ? ➜ अंशुवर्मा
• अंशुवर्माले भृकुटीको विवाह को संग गरिदिए ? ➜ तिब्बतका सम्राट स्रङ्चन गम्पोसँग
• भृकुटीको बाल्यकालको नाम के थियो ? ➜ खुन्दी
• भृकुटीलाई चिनियाँ भाषामा के भनिन्थ्यो ? ➜ तिदुङ
• भृकुटीले तिब्बत जाँदा संगै लगेका शिल्पी को थिए ? ➜ शिल्पमञ्जु
• बोधिसत्वको रुपमा चिनिने राजा को हुन ? ➜ अंशुवर्मा
• अंशुवर्माले कसलाई सत्ता हस्तान्तरण गरे ? ➜ उदयदेव
• यिनको शासनकाललाई लिच्छिविकालको स्वर्णयुग पनि चिनिन्छ

उदयदेव

• उदयदेव कसका छोरा थिए ? ➜ शिवदेव प्रथमका
• युवराज घोषित हुने पहिलो व्यक्ति को हुन ? ➜ उदयदेव
• तिब्बत शरण लिने पहिलो राजा को हुन ? ➜ उदयदेव
• उदयदेवलाई कसले पदच्युत गरे ? ➜ भाई ध्रुवदेव र सामन्त जिन गुप्ताले

नरेन्द्रदेव

• नरेन्द्रदेवले कति वर्ष शासन गरे ? ➜ ३५ वर्ष (वि.सं. ७०२ देखि ७३६ सम्म)
• नरेन्द्रदेव कसका छोरा थिए ? ➜ उदयदेव
• लिच्छिवि आकाशको पूर्ण चन्द्र कसलाई भनिन्छ ? ➜ नरेन्द्रदेव
• रातो मछिन्द्रनाथको रथयात्रा गर्ने पहिलो राजा को हुन ? ➜ वर्देव
• मछिन्द्रनाथलाई के को देवता मानिन्छ ? ➜ वर्षा र सहकालका देवता
• रातो मछिन्द्रनाथको रथयात्रा कति समय मनाइन्छ ? ➜ २ महिना

नरेन्द्रदेवले गरेका कार्यहरु

• भद्रावास भवनको निर्माण
• रातो मछिन्द्रनाथको (नेपालमा लामो समय चल्ने जात्रा) जात्रा चलाएका
• भोटोजात्राको प्रचलन चलाउने
• सिंहासन शब्द प्रचलनमा ल्याएका
• महाराजाधिराज परमेश्वर उपाधि प्राप्त गरेका
• द्यालमा बुद्ध राख्ने चलन चलाएका
• देवस्थानको अन्य गरेका
• तिब्बतको सहयोगमा जिन गुप्तको फौजलाई हराएर सिंहासनको पुनःप्राप्ति गरेका
• पग्ग र राणा नामक मुद्राहरु प्रचलनमा

गुणकामदेव

• गुणकामदेवको गद्दी आरोहण कहिले भएको थियो ? ➜ वि.सं. १२१७ मा
• गुणकामदेवले कति वर्ष शासन गरे ? ➜ १८ वर्ष
• गुणकामदेव अर्को के नामले चिनिन्छ ? ➜ लक्ष्मी कामदेव
• कसको पालामा दरबारलाई ललितपुरबाट कान्तिपुरमा सारिएको थियो ? ➜ गुणकामदेवको पालामा
• गुणकामदेवले काठमाडौं शहरको स्थापना गर्दा कति घरहरू बनाएका थिए ? ➜ १८००
• गुणकामदेवले काठमाडौं शहरको स्थापना गर्न कति खर्च गरेका थिए ? ➜ १ लाख

गुणकामदेवले गरेका कार्यहरु

• कुमारीको पूजा गर्ने चलन चलाएका

• कान्तिपुर शहरको स्थापना गरेका
• टुँडिखेलको भद्रकालीको मन्दिर निर्माण गरेका
• लाखेजात्रा, कुण्डजात्रा, हिलेजात्रा, भुजुङ्गे जात्रा, इन्द्रजात्राको चलन चलाउने
• पशुपतिमा २१ कोठ चढाएका
• महादेवीको स्थापना
• पशुपति मन्दिर परिसरमा रहेको इशानेश्वर मन्दिरमा तामाको छाना राखेका
• लुन्धदेवी, नवदुर्गा र रक्तकालीको स्थापना

लिच्छिविकालमा कसलाई के भनिन्थ्यो ?

लिच्छिविकालका करहरु

• आपणकर ➜ पसलमा लाग्ने कर
• गोष्ठ कर ➜ मनोरञ्जनमा लाग्ने कर
• पिठकर ➜ मालपोत
• पाण्डुल कर ➜ ब्याजमा लाग्ने कर

लिच्छिविकालीन अड्डाहरु

• कुञ्जेर ➜ विभिन्न करहरु उठाउने अड्डा
• माल्टोक ➜ विवाह, सम्बन्ध विच्छेद गर्ने अड्डा
• शुल्की ➜ पशुपात, चोरी, हत्या, परस्त्रीगमन, राजद्रोह र अपराधमा सजाय गर्ने मुद्दा हेर्ने अड्डा
• लिबल ➜ कूलो, नहर, बाटो आदि निर्माण गर्ने अड्डा
• पाङ्गली ➜ गाउँको मुद्दामामिला र विकास निर्माण गर्ने निकाय
• परमशासन ➜ पश्चिमको मुद्दा हेर्ने अधिकार भएको अड्डा
• अन्तराश्र ➜ न्यायिक निर्णय दिनको लागि बनेको राजासहितको सभा वा इजलास
• बजार अड्डा ➜ भन्सारसम्बन्धी काम गर्ने कार्यालय
• पूर्वाधिकारण ➜ पूर्वी भागको प्रशासन हेर्ने दरबारको अड्डा
• पश्चिमाधिकारण ➜ पश्चिम भागको प्रशासन हेर्ने दरबारको अड्डा
• भट्टारकण ➜ जात, धर्मको छेदखेद गर्ने
• विधि ➜ झारासम्बन्धी कार्य गर्ने वा श्रमको बन्दोबस्त गर्ने

प्रशासनिक एकाइ

• ग्राम ➜ सानो गाउँ (प्रमुख: प्रधान)
• तल ➜ ठुलो गाउँ (प्रमुख: तलसिंह)
• द्रंग ➜ व्यापारिक केन्द्र (प्रमुख: कुञ्जेर)
• विषय ➜ जिल्ला (प्रमुख: विषयपति)

कुन ठाउँमा कसले बस्ती बसाए ?